Agropellet w kotle na pellet? Sprawdzamy!

Rosnące koszty ogrzewania oraz coraz większa dostępność biomasy pochodzenia rolniczego sprawiają, że użytkownicy kotłów coraz częściej pytają o możliwość spalania agropelletu. Granulki ze słomy, łusek gryki, słomy rzepakowej czy pozostałości zbóż bywają atrakcyjne cenowo i mogą stanowić interesującą alternatywę dla paliwa drzewnego, zwłaszcza przed kolejnym sezonem, w którym trudno przewidzieć, jak zmienią się ceny pelletu drzewnego.

Pojawia się jednak podstawowe pytanie: czy paliwa agro można spalać w kotle przystosowanym do biomasy drzewnej bez żadnych zmian? Najkrótsza odpowiedź brzmi: nie w każdym kotle.

Granulki rolnicze różnią się od drzewnych nie tylko surowcem. Mogą mieć zdecydowanie inną zawartość popiołu, skład mineralny, temperaturę topnienia popiołu oraz charakterystykę spalania. Dlatego możliwość ich stosowania zależy przede wszystkim od konstrukcji palnika i kotła oraz od tego, jakie paliwa dopuścił producent urządzenia.

Co to jest agro pellet?

Agro pellet to granulat produkowany z biomasy niedrzewnej, najczęściej pochodzącej z rolnictwa lub przemysłu rolno-spożywczego. W odróżnieniu od paliwa drzewnego, do którego produkcji wykorzystuje się głównie trociny i wióry, powstaje między innymi ze:

• słomy zbóż i rzepaku,
• łusek gryki, owsa czy jęczmienia,
• miskanta,
• pozostałości po przetwórstwie zbóż,
• nasion i pestek,
• mieszanek różnych surowców roślinnych.

W przepisach europejskich biomasa niedrzewna jest wyraźnie odróżniana od drzewnej. Zalicza się do niej m.in. słomę, miskanta, ziarna, pestki i inne pozostałości roślinne. Surowce te należą do odnawialnych źródeł energii, a ich wykorzystanie napędza rozwój rynku OZE. Ciepłownictwo i duże instalacje przemysłowe korzystają z nich od lat, obok takich paliw jak zrębki drzewne. Duże kotłownie, które spalają zrębkę, zwykle mają też paleniska lepiej przystosowane do trudniejszej biomasy.

Dla granulek niedrzewnych istnieje osobna norma ISO 17225-6:2021, obejmująca paliwa wytwarzane m.in. z biomasy zielnej, owocowej oraz mieszanek różnych rodzajów biomasy.

Granulki agro a pellet drzewny – najważniejsze różnice

Na pierwszy rzut oka oba paliwa mogą wyglądać bardzo podobnie. Mają postać niewielkich cylindrycznych granulek, a granulacja (średnica) bywa zbliżona. Podczas spalania różnice stają się jednak znacznie bardziej widoczne.

Wartości dla granulek agro są orientacyjne – w praktyce zależą od surowca, a nawet od konkretnej partii.

Dla porównania – certyfikat ENplus A1 dopuszcza maksymalnie 0,7% popiołu, a zawartość chloru jest ograniczona do 0,02%. Wartość opałowa netto musi wynosić co najmniej 4,6 kWh/kg. To właśnie te parametry sprawiają, że dobry pellet drzewny spala się czysto i przewidywalnie.

W przypadku paliw rolniczych wartości mogą być zupełnie inne i znacznie bardziej zależą od jakości surowca oraz sposobu produkcji.

Największy problem – popiół i żużel

To właśnie zachowanie popiołu jest jednym z najważniejszych powodów, dla których nie powinno się bez sprawdzenia wsypywać paliw agro do zwykłego kotła na biomasę drzewną.

Surowce rolnicze mogą zawierać więcej potasu, krzemu, fosforu i innych składników wpływających na proces topnienia popiołu. Norma ISO 17225-6 zwraca uwagę, że biomasa niedrzewna generalnie charakteryzuje się większą zawartością składników tworzących popiół, a powstały popiół może mieć niższą temperaturę topnienia niż przy typowym drewnie. Może to prowadzić do zlepiania się popiołu, powstawania osadów i korozji elementów kotła.

Badania prowadzone m.in. na granulkach ze słomy i łusek jęczmiennych potwierdzają dużą skłonność części paliw rolniczych do tworzenia żużlu podczas spalania. W praktyce na palenisku zamiast lekkiego, sypkiego popiołu mogą pojawić się twarde, zbrylone fragmenty, czyli tzw. spiek.

Jeżeli urządzenie nie potrafi ich skutecznie usunąć, może dojść do:

• ograniczenia dopływu powietrza,
• pogorszenia jakości spalania – niestabilny płomień to jeden z pierwszych sygnałów, a kolejnym bywa dym z pieca,
• spadku mocy,
• problemów z rozpalaniem,
• wygaszania urządzenia,
• konieczności znacznie częstszego czyszczenia.

W urządzeniu, które nie jest przystosowane do takiego paliwa, w popielniku pojawiają się niedopalone granulki, a wymiennik z czasem pokrywa się osadami. O tym, jak zapobiegać smole i sadzy w kotle, piszemy w osobnym poradniku.

Czy można spalać paliwo agro w zwykłym kotle?

Najważniejsza zasada brzmi: należy stosować paliwo dopuszczone przez producenta konkretnego kotła i palnika. Nie wystarczy stwierdzenie, że granulki mieszczą się w zasobniku, podajnik ze ślimakiem je transportuje i można je fizycznie spalić. Liczy się to, jak spalanie przebiega przez cały sezon, a nie przez pierwsze kilka godzin. Typowy domowy kocioł pelletowy w instalacji c.o. to urządzenie grzewcze zaprojektowane i przebadane pod konkretny rodzaj paliwa. Jeśli kocioł został kupiony z dofinansowaniem z programu Czyste Powietrze, pamiętaj też, że urządzenia z listy ZUM są przewidziane do pracy na pellecie drzewnym – przed zmianą paliwa sprawdź warunki programu i umowy o dofinansowanie.

Przepisy dotyczące kotłów na paliwa stałe rozróżniają „paliwo zalecane” oraz „inne odpowiednie paliwa”. Inny rodzaj paliwa można uznać za odpowiednie wtedy, kiedy możliwość jego stosowania została przewidziana przez producenta. Ma to znaczenie nie tylko dla samej pracy kotła, lecz także dla tego, jak kształtuje się emisja zanieczyszczeń oraz dla warunków gwarancji. Kocioł klasy 5 z ecodesign osiąga swoje parametry na paliwie, dla którego został przebadany – w przypadku innego typu paliwa nikt ich nie gwarantuje.

Dlatego przed zastosowaniem paliwa rolniczego trzeba zajrzeć do DTR kotła oraz dokumentacji osprzętu, a w razie wątpliwości zapytać, co mówi producent kotła lub autoryzowany serwis.

Konstrukcja paleniska jest kluczowa przy paliwach agro

Klasyczny palnik pelletowy jest najczęściej projektowany z myślą o dobrej jakości paliwie drzewnym. Przy paliwie generującym więcej popiołu znacznie lepiej sprawdzają się konstrukcje posiadające mechaniczny system oczyszczania paleniska.

Dobrym przykładem jest KOTŁOSPAW Easy ROT. Obrotowa komora spalania oczyszcza się w nim w trakcie pracy, bez wygaszania urządzenia. Ruch paleniska pomaga usuwać popiół i ograniczać jego zaleganie. KOTŁOSPAW wskazuje, że konstrukcja została opracowana z myślą o niezawodnej pracy również w trudniejszych warunkach, w tym przy paliwach typu agro.

W urządzeniach dużej mocy podobną rolę pełni schodkowy Easy STEP. Jego palenisko ma ruszt schodkowy z automatycznym czyszczeniem, a rozpalanie, praca, czyszczenie i wygaszanie odbywają się pod kontrolą sterownika. Producent wskazuje, że takie rozwiązanie pomaga przy spalaniu paliw agro, gdzie efektywne samooczyszczanie paleniska ma szczególne znaczenie. W ofercie KOTŁOSPAW są też urządzenia Kipi Rotary, które ich producent przewidział również do granulek rolniczych, np. ze słomy rzepakowej.

Przy wyborze palnika na pellet do trudniejszych paliw liczy się też właściwa moc palnika. Montaż palnika pelletowego w istniejącym kotle wymaga doboru mocy palnika do mocy kotła – zbyt duże urządzenie będzie pracować w krótkich cyklach, a to sprzyja zaleganiu niedopalonego paliwa.

Możliwość techniczna nie oznacza automatycznego dopuszczenia paliwa

To, że konstrukcja dobrze radzi sobie z paliwami trudniejszymi i została zaprojektowana z myślą o warunkach charakterystycznych dla agro, nie oznacza automatycznie, że biomasę rolniczą w granulkach można stosować w każdym kotle wyposażonym w takie rozwiązanie.

Przykładowo aktualna instrukcja Easy STEP określa jako zalecane paliwo certyfikowany pellet drzewny (DIN Plus lub EN Plus) i wskazuje, że przy stosowaniu paliwa innej jakości producent nie odpowiada za wynikające z tego szkody. Dlatego zawsze trzeba analizować konkretną konfigurację urządzenia.

Czy paliwa agro są gorsze od drzewnych?

Niekoniecznie. To po prostu inna kategoria paliw. W urządzeniu zaprojektowanym i odpowiednio wyregulowanym do ich spalania mogą być wartościowym źródłem energii.

Szczególnie interesujące mogą być w:

• gospodarstwach rolnych,
• dużych obiektach, gdzie kotłownia pracuje przez cały sezon grzewczy,
• halach produkcyjnych,
• zakładach przetwórczych,
• obiektach mających dostęp do lokalnej biomasy,
• instalacjach zużywających duże ilości paliwa.

W takich przypadkach nawet niewielka różnica w cenie za tonę może mieć duże znaczenie w skali całego sezonu – podobnie jak przy liczeniu, czy ogrzewanie pelletem jest opłacalne. Gospodarstwo korzystające z własnego surowca może realnie obniżyć koszty i uniezależnić się od wahań rynku drewna – to także kwestia bezpieczeństwa dostaw.

Trzeba jednak uwzględnić większą ilość popiołu, częstsze czyszczenie oraz konieczność prawidłowego ustawienia parametrów spalania w sterowniku – podpowiadamy, jak ekonomicznie ustawić piec pelletowy, żeby nie tracić paliwa. Niższe koszty paliwa nie zawsze oznaczają niższy koszt całego sezonu. Przed sezonem grzewczym 2026/2027 warto policzyć realne zużycie pelletu lub innego paliwa w swoim obiekcie, a nie tylko porównywać cenniki.

Słoma, rzepak czy gryka – czy każde paliwo agro pali się tak samo?

Nie. Określenie „paliwo agro” obejmuje bardzo szeroką grupę granulek. Te ze słomy mogą zachowywać się inaczej niż z łusek gryki, a te z kolei inaczej niż mieszanka różnych odpadów zbożowych.

Różnice mogą dotyczyć:

• kaloryczności (wartości opałowej),
• zawartości popiołu,
• temperatury mięknięcia popiołu,
• udziału chloru i siarki,
• ilości potasu i krzemu,
• gęstości nasypowej,
• trwałości mechanicznej granulek.

Dlatego nie wystarczy zapewnienie sprzedawcy, że towar jest „dobrej jakości”. Producenci paliw rolniczych rzadziej decydują się certyfikować swoje partie, więc przy większym zakupie warto poprosić o wyniki badań. Rozsądny wybór pelletu czy innych granulek opiera się na parametrach jakościowych, a nie wyłącznie na cenie.

PKS – łupina pestki palmy olejowej jako paliwo alternatywne

Na rynku biomasy spotyka się również PKS (Palm Kernel Shell), czyli łupinę pestki palmy olejowej, nazywanej także orzechem palmowym. Jest to pozostałość przemysłu oleju palmowego wykorzystywana jako surowiec energetyczny, szczególnie w większych instalacjach. Kaloryczność PKS może sięgać około 18,7-18,9 MJ/kg, a więc wartości zbliżonej do dobrego paliwa drzewnego.

Nie oznacza to jednak, że można go wsypywać do każdego kotła. Podczas spalania PKS obserwowane mogą być zlepianie się popiołu oraz osadzanie zanieczyszczeń na powierzchniach wymiennika, dlatego urządzenie i system podawania muszą być do takiego paliwa odpowiednio przystosowane.

Czy można mieszać paliwa agro z drzewnymi?

Technicznie mieszanie różnych rodzajów biomasy jest możliwe i jest przedmiotem badań nad poprawą właściwości paliw rolniczych. Badania pokazują, że domieszka biomasy drzewnej może w określonych przypadkach poprawić przebieg spalania biomasy rolniczej, choć efekt zależy od konkretnej mieszanki i nie zawsze całkowicie eliminuje problem zbrylania popiołu.

Nie oznacza to jednak, że użytkownik powinien samodzielnie dobierać proporcje w kotłowni. Jeśli producent urządzenia nie przewidział takiego paliwa, dosypywanie granulek rolniczych do pelletu klasy A1 nadal oznacza stosowanie mieszanki o innych właściwościach niż zalecane. To samo dotyczy prób spalania pelletu niższej jakości, np. przemysłowego z dużym udziałem kory. Zasada jest ta sama co przy pytaniu, czy w piecu na ekogroszek można palić pelletem – decyduje konstrukcja urządzenia, a nie to, czy paliwo zmieści się w podajniku.

Kiedy warto zainteresować się paliwami agro?

Biomasa rolnicza w kotle może mieć największy sens wtedy, kiedy spełnione są jednocześnie trzy warunki.

Urządzenie jest do niej przystosowane

Palenisko powinno dobrze radzić sobie z większą ilością popiołu i mieć skuteczny, automatyczny system oczyszczania.

Producent dopuszcza takie paliwo

Należy sprawdzić DTR konkretnego urządzenia. Jeśli dopiero wybierasz nowy kocioł i planujesz korzystać z różnych paliw, zapytaj o to przed zakupem.

Znamy parametry paliwa

Kupowanie paliw agro wyłącznie dlatego, że są tanie, bez znajomości ich składu i parametrów, może szybko przestać być oszczędnością.

Paliwa agro w kotle – podsumowanie

Czy biomasę rolniczą można spalać w urządzeniu przeznaczonym dla drewna? Nie należy zakładać, że można robić to w każdym kotle.

Granulki agro to coś innego niż pellet A1 czy pellet premium. Mogą zawierać więcej popiołu oraz składników sprzyjających tworzeniu żużlu, osadów i korozji. Nawet pellet przemysłowy potrafi sprawiać więcej kłopotów niż granulki najwyższej klasy, a surowce rolnicze są pod tym względem jeszcze bardziej wymagające. Podobnie jest z PKS – ma atrakcyjną wartość energetyczną, ale wymaga urządzenia dostosowanego do jego sposobu spalania.

Jednocześnie odpowiednio zaprojektowane konstrukcje znacznie lepiej radzą sobie z trudniejszym paliwem. Ekologiczne kotły KOTŁOSPAW korzystają z rozwiązań takich jak Easy ROT z obrotowym paleniskiem czy Easy STEP z automatycznie oczyszczanym rusztem schodkowym. Wśród nowoczesnych kotłów znajdziesz też konstrukcje na kilka rodzajów paliwa, np. kocioł zgazowujący na drewno i pellet DrewKo HYBRID.

Ostateczna zasada jest prosta: zanim wsypiesz do swojego kotła granulki ze słomy, rzepaku, gryki, PKS lub inną biomasę, sprawdź dokumentację urządzenia albo skontaktuj się z jego producentem. To, że dane paliwo da się spalić, nie oznacza jeszcze, że jest ono dopuszczone do stosowania w konkretnym kotle.

FAQ – paliwa agro i alternatywne

Czy agro pellet może zostać objęty systemem ENplus?

Nie. Certyfikacja ENplus dotyczy wyłącznie biomasy drzewnej. Granulki z biomasy niedrzewnej są odrębną kategorią paliw, dla której stosowana jest m.in. norma ISO 17225-6.

Czy granulki ze słomy można spalać w kotle pelletowym?

Tylko jeżeli producent konkretnego urządzenia dopuszcza takie paliwo. Słoma może powodować więcej popiołu i żużlu niż wysokiej jakości pellet drzewny.

Czy pellet z łuski słonecznika jest dobrym paliwem?

Może być wartościowym paliwem alternatywnym, ale jego przydatność zależy od parametrów konkretnej partii oraz konstrukcji urządzenia. Sam surowiec nie jest wystarczającą podstawą do oceny jakości pelletu.

Co to jest PKS?

PKS, czyli Palm Kernel Shell, to łupina pestki palmy olejowej będąca produktem ubocznym przemysłu oleju palmowego. Może być wykorzystywana w większych instalacjach i daje sporo energii z kilograma, jednak jej spalanie wymaga odpowiednio przystosowanego urządzenia.

Jaki palnik najlepiej nadaje się do paliw agro?

W przypadku paliw generujących więcej popiołu korzystne są konstrukcje z aktywnym, mechanicznym systemem oczyszczania paleniska, np. obrotowym lub schodkowym.

Czy paliwa agro to tańszy wybór niż drewno?

Często tak, szczególnie gdy powstają z lokalnie dostępnych produktów ubocznych rolnictwa. Przy porównaniu kosztów trzeba jednak brać pod uwagę nie tylko cenę tony, ale także wartość energetyczną, zużycie paliwa, ilość popiołu i nakład pracy związany z obsługą kotła.